Türkiye’de Son 1 Yılda (Oct 2024 – Oct 2025) Greenpeace ve Benzeri Kuruluşların Rapor/Çalışma Özetleri
1) Greenpeace Türkiye Rapor: Pestisitler ve Çocuklar (28 Nisan 2025)
• Kapsam: İstanbul’da 5 zincir market ve semt pazarlarından toplanan 155 sebze/meyve örneği.
• Bulgular: Örneklerin %61’inde çoklu pestisit kalıntısı; %43’ünde en az bir PFAS’li pestisit kalıntısı; örneklerin %31,6’sında EDC (hormonal bozucu) ve nörogelişim üzerine etkili/kanserojen riskli pestisitler.
• Politika etkisi: Tarım ve Orman Bakanlığı denetimlerin artırıldığını açıkladı; verilerin açıklanmasına ilişkin hukuki süreç devam ediyor.
• Bağlantılar:
Rapor PDF – https://www.greenpeace.org/static/planet4-turkey-stateless/2025/04/39ff75cd-pestisitler-ve-cocuklar_2.pdf
https://www.greenpeace.org/static/planet4-turkey-stateless/2025/04/b49c32a7-pestisitler-ve-cocuklar_250428.pdf
Basın Bülteni – https://www.greenpeace.org/turkey/basin-bultenleri/greenpeace-turkiyeden-pestisitler-ve-cocuklar-raporu-155-urunun-yuzde-61inde-coklu-pestisit-kalintisi-bulundu/
Blog – https://www.greenpeace.org/turkey/blog/yeni-raporumuz-155-urunun-yuzde-altmisbirinde-coklu-pestisit-kalintisi-bulundu/
İstanbul’daki market ve pazar tezgâhlarından alınan 155 sebze–meyve örneğinin %61’inde çoklu pestisit kalıntısı tespit edilmesi, artık “pestisitler ve çocuklar” konusunu soyut bir endişe olmaktan çıkarıp soframızın ortasına koyuyor. Greenpeace Türkiye’nin 28 Nisan 2025’te yayımladığı Pestisitler ve Çocuklar raporu, sadece kalıntı varlığını değil; PFAS içeren pestisitler, hormonal sistemi bozan EDC’ler ve nörogelişim üzerinde etkili/kanserojen riskli bileşiklerin varlığını da somut verilerle ortaya koyuyor.
2) Buğday Derneği / Zehirsiz Sofralar Ağı
• Çalışma: 10 İlde Pestisit Kullanımı Dünya Ortalamasının Çok Üzerinde (9 Eylül 2025)
• Bulgular: Türkiye’de en çok pestisit kullanılan 10 ilde hektar başına kullanım 6,70 kg-lt/ha (dünya ortalamasının ~3 katı). Konya hariç tutulduğunda 9 ilde değer 9,50 kg-lt/ha (dünya ortalamasının ~4 katı).
• Bağlantı: https://www.bugday.org/blog/10-ilimizdeki-pestisit-kullanimi-dunya-ortalamasinin-cok-uzerinde/
Not: Zehirsiz Sofralar platformu, pestisitlerin sağlık/biyoçeşitlilik etkilerine dair rehber içerikler yayımlar: https://zehirsizsofralar.org/pestisitler/
Aynı dönemde Buğday Derneği ve Zehirsiz Sofralar Ağı’nın paylaştığı veriler, tablonun sadece İstanbul’la sınırlı olmadığını gösteriyor: Türkiye’de en çok pestisit kullanılan 10 ilde hektar başına kullanım 6,70 kg-lt/ha ile dünya ortalamasının yaklaşık 3 katına, Konya hariç tutulduğunda ise 9,50 kg-lt/ha ile neredeyse 4 katına çıkıyor. Bu rakamlar; sebze, meyve ve sera üretiminde öne çıkan bölgelerde yoğun kimyasal baskı altında yetişen ürünlerin, özellikle çocuklar için ne anlama geldiğini yeniden düşünmemiz gerektiğini hatırlatıyor.
3) TEMA Vakfı
Bülten/Değerlendirme: 2024’ün Çevre Olayları (10 Ocak 2025)
• Vurgu: Toprak erozyonu, vahşi madencilik, kimyasal gübre ve pestisitlerin toprak/ su ve gıda güvenliği üzerine olumsuz etkileri; iklim ve biyolojik çeşitlilik bağlamında risklerin arttığına dair değerlendirme.
• Bağlantı: https://www.tema.org.tr/basin-odasi/basin-bultenleri/biliyorsun-sorumlusun-tema-vakfi-2024-un-cevre-olaylarini-degerlendirdi
TEMA Vakfı’nın 2024’ün çevre olaylarını değerlendirirken altını çizdiği gibi; pestisitler yalnızca bir “gıda kalıntısı” meselesi değil, aynı zamanda toprak erozyonu, su kirliliği, iklim krizi ve biyolojik çeşitlilik kaybı ile iç içe geçen yapısal bir sorun.
4) İklimHaber (Veri Haberi – Sivil Toplum Destekli)
Haber/Analiz: 10 Kentte Pestisit Kullanımı Dünya Ortalamasının 3 Katı (12 Eylül 2025)
• İçerik: Türkiye’nin pestisit yoğun illerinde hektar başına kullanımın dünya ortalamasının katbekat
üzerinde olduğuna dair güncel rakamlar; sebze/meyve/sera üretim deseninin etkisi vurgulanıyor.
• Bağlantı: https://www.iklimhaber.org/turkiyenin-10-kentindeki-pestisit-kullanimi-dunya-ortalamasindan-3-kat-fazla/
İklimHaber’in sivil toplum verilerine dayanan analizleri, pestisit yoğun illerin aynı zamanda yoğun üretim baskısı altındaki tarım havzaları olduğuna dikkat çekerek, bu kimyasal yükün hem ekosistemler hem de halk sağlığı açısından “alarm seviyesine” ulaştığını vurguluyor.
Çocuklarımızı ve Kendimizi Pestisitlerden Nasıl Koruyacağız?
Bu tablo, tüketicinin aklındaki en temel soruyu güçlendiriyor: “Ben ve çocuğum bu görünmez kalıntılardan nasıl korunacağım?” Tam da bu nedenle, mutfakta kullanılan her ürünün sadece “doğal” ya da “organik” iddiasıyla değil, pestisitlerin yüzeydeki balmumsu tabakaya, yağlı/lipofilik kalıntılara nasıl tutunduğu ve bunlardan nasıl arındırılabileceği ile birlikte düşünülmesi gerekiyor. The Vixi gibi yüzey aktif + asidik tampon sisteme dayanan çözümler, klasik suyla yıkamanın ulaşamadığı kalıntı tabakalarına erişebilme iddiasıyla öne çıkarak, pestisit kaygısı taşıyan aileler için pratik ve bilimsel temelli bir destek sağlıyor.
